Gospodarka wojenna XX wiek
PIASTOWIE, CHRZEST POLSKI I POCZ�TKI PA�STWA POLSKIEGO
Historia Polski i Brazylii
Polub nas na Facebook'u
ekiosk.pl

Mówią Wieki 8/2022

tylko
8.50 zł

DOSTʘPNE NA:
Win, iPad, Android

pobierz obrazy

DIALOG PAMIĘCI

Michał Kopczyński, Alvydas Nikžentaitis


Historia góruje nad współczesnością, tak jak ojciec góruje nad swym nieletnim synem - pisał w opublikowanym w 1974 roku w paryskiej „Kulturze” eseju Rosyjski „kompleks polski” i obszar ULB Juliusz Mieroszewski. Tytułowy obszar ULB to ziemie dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów zamieszkane dziś przez Polaków, Ukraińców, Litwinów i Białorusinów.

 

Historia nie jest zajęciem wyłącznie dla historyków. To, co wychodzi spod ich piór, to tylko nieznaczna część historii - jej naukowa, przynajmniej w teorii, zobiektywizowana postać, interesująca właściwie tylko historyków, i to przecież nie wszystkich…

Ale historia odgrywa w życiu społeczeństw znacznie donioślejszą rolę, niż chcą to przyznać ludzie posługujący się pogardliwym frazesem „historia dla historyków”. Dzieje się tak za sprawą pamięci, która narzuca sposób postrzegania świata i z tylnego siedzenia kieruje kalkulacjami polityków kreujących całkiem realną rzeczywistość. Pamięć o najbliższej przeszłości – pamięć komunikacyjna – jest efektem konfrontacji indywidualnych przeżyć z doświadczeniami najbliższego otoczenia. Nie trwa ona z reguły dłużej niż jedno - dwa pokolenia i w miarę oddalania się od opisywanych wydarzeń przekształca się w pamięć zbiorową, operującą uproszczeniem i symbolem. Pamięć zbiorowa ma najczęściej charakter polityczny i w związku z tym jest podatna na doraźne manipulacje. Sprzyja im uproszczenie przekazu i zawarty w niej ładunek uczuciowy, sprawiający wrażenie braku miejsca na inne interpretacje. Rzecz jasna przekaz tego rodzaju ma silne działanie integrujące. Znacznie bardziej długotrwały charakter ma kultura pamięci przenosząca pamięć zbiorową za pomocą pisma lub obrazu na trwałe nośniki i ugruntowująca w ten sposób obrazy z zamierzchłej nieraz przeszłości na długie pokolenia.

Pamięć zbiorowa i kultura pamięci, a także mechanizmy ich tworzenia i przekazywania należą dziś do najbardziej popularnych tematów badań historycznych zarówno w historiografii zachodniej, jak i polskiej. Dla odróżnienia od tradycyjnej historii na określenie tej sfery dociekań używa się terminów „historia drugiego stopnia” lub „miejsca pamięci” (choć słowo „miejsce” nie musi wcale oznaczać konkretnej lokalizacji geograficznej).

Na współorganizowany przez Instytut Historii Litwy, Muzeum Historii Polski i Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego program „Dialog pamięci historycznych w regionie ULB” składa się kilkanaście polsko-litewsko-białorusko-ukraińskich dyskusji poświęconych współczesnej pamięci o różnych epizodach wspólnej historii tych narodów. Nie jest naszym celem ustalanie faktów, lecz przyjrzenie się, w jaki sposób i w jakich okolicznościach owe fakty zapamiętywano (lub zapominano).

Poza celem naukowym organizatorom przyświeca też cel praktyczny. Uważamy, że nadszedł już czas, by to właśnie historycy przejęli inicjatywę i wspólnymi siłami - w atmosferze szczerości, ale także dobrej woli -  spróbowali rozbroić tykającą bombę, jaką wciąż jest pomijana przez dyplomatyczne rytuały żywa pamięć zbiorowa o wspólnej, nierzadko burzliwej, historii narodów zamieszkujących region ULB. Nie jest naszym celem uzgodnienie stanowisk, lecz zrozumienie procesów. Tylko w ten sposób bowiem możemy się wzajemnie zrozumieć.

Poniżej zamieszczamy trzy referaty wygłoszone podczas polsko-litewsko-białoruskiej dyskusji zatytułowanej „«Okupacja Wilna» czy «polskie Kresy Wschodnie»”, która odbyła się na Uniwersytecie Wileńskim 17 grudnia 2011 roku.



Kalendarium

18 sierpnia 1937: Robert Redford, amerykański aktor (Żądło, Wielki Gatsby).

Bieżący numer

04 sierpień 2022
nr 8 (757)

Prenumerata  | Reklama  | Kontakt

Zamknij X

Błąd wczytywania.

Zamknij X