30 stycznia 1667 roku komisarze Rzeczypospolitej i państwa moskiewskiego zawarli rozejm po trwających trzynaście lat zmaganiach wojennych. Wojnę rozpoczęła ugoda perejasławska z 1654 roku, w której porzuceni przez Tatarów i gromieni przez Polaków Kozacy oddali się w opiekę carów moskiewskich.

Car Aleksy Michajłowicz zajął wtedy prawie całe Wielkie Księstwo Litewskie i Ukrainę. Co prawda Rosjanie powstrzymali działania wojenne na czas wojny polsko-szwedzkiej, ale czynili to z rozmysłem: wykrwawianie sił głównych rywali w walce o dominację w Europie Wschodniej było im na rękę. Wznowiona po 1660 roku wojna, mimo tragicznej sytuacji politycznej i gospodarczej państwa polsko-litewskiego, doprowadziła do odzyskania większości utraconych obszarów na Litwie i Ukrainie. Nie udało się jednak zdobyć najważniejszych twierdz na pograniczu polsko-litewsko-moskiewskim – Smoleńska i Kijowa.

Tymczasem w Rzeczypospolitej wybuchła wojna domowa, równie krwawa jak wcześniejsze konflikty zewnętrzne. Stanisław Lubomirski rzucił rękawicę próbującemu podjąć próbę reform królowi Janowi Kazimierzowi. Pierwszy raz w dziejach Polski zbuntowani poddani pokonali wojska królewskie. Przywódcy rokoszu przestraszyli się jednak swej wiktorii – Lubomirski powrócił na wygnanie, prosząc jednocześnie o łaskę królewską. Król pozornie odzyskał nadszarpnięty autorytet, ale za cenę całkowitej rezygnacji z planów naprawy państwa. Nie było też mowy o kontynuacji wojny na wschodzie – brakowało sił i środków, a także motywacji. Car żądał w zamian za zakończenie konfliktu uznania przez Polaków i Litwinów wojennych nabytków moskiewskich. W zamian pokrętnie obiecywał sojusz przeciw Tatarom i Turkom.

18 stycznia 1654 roku w Perejasławiu Bohdan Chmielnicki z całym wojskiem zaporoskim złożył carowi przysięgę wierności, a wydarzenie to przeszło do historii jako ugoda perejasławska – akt „połączenia się Ukrainy z Rosją”. Zmieniło historię Europy Środkowej i Wschodniej, choć w założeniu hetmana kozackiego miało być tylko sojuszem wojskowym, którego celem była wspólna walka z Rzecząpospolitą.

Prawie od początku wojny z Rzecząpospolitą Chmielnicki dążył do zbudowania niezależnego państwa, w którego składzie znalazłyby się wszystkie ziemie ruskie. Zdając sobie sprawę, że Warszawa nie pozwoli na oderwanie Ukrainy, intensywne poszukiwał sojuszników. Zwracał się w stronę Krymu, Turcji, Siedmiogrodu, Szwecji i Rosji. Z jednej strony chciał akceptacji powstałego właśnie kozacko-ruskiego organizmu państwowego, z drugiej – pomocy wojskowej.

Kontakty kozacko-rosyjskie trwały od wybuchu powstania, ale wbrew historiografii radzieckiej nie były konsekwentnym działaniem hetmana na rzecz podporządkowania Ukrainy carowi. Przeciwnie, były intensywniejsze w okresach niebezpieczeństwa grożącego Kozaczyźnie (po Zborowie, kiedy Kozacy zostali zdradzeni przez Tatarów, i po Beresteczku). Chmielnicki robił wszystko, aby wciągnąć Moskwę do wojny z Rzecząpospolitą, obiecując nawet przyjęcie carskiej protekcji. Kiedy jednak niebezpieczeństwo mijało, powracał do wypróbowanej polityki lawirowania między otaczającymi go potęgami. Janusz Kaczmarczyk zauważył, że Rosja stanowiła najistotniejszy atut w prowadzonej po mistrzowsku grze dyplomatycznej, i to atut bezpieczny, bo do 1653 roku car nie weryfikował intencji Chmielnickiego.