W 1648 roku zniknął na Ukrainie stary system władzy, zastąpiony przez struktury tworzącego się państwa kozackiego. „A teraz za łaską Bożą, tu w naszym kraju nie ma ani wojewodów, ani starostów. Daj Boże zdrowia panu Bohdanowi Chmielnickiemu, hetmanowi Wojska Zaporoskiego! A pan pułkownik u nas za wojewodę, a pan setnik za starostę, a ataman grodowy za sędziego” – mówił w 1653 roku setnik Pilip Umaniec.

Powstanie Bohdana Chmielnickiego obnażyło słabość Rzeczypospolitej, która nie mogła sobie poradzić z Kozaczyzną zaporoską, wspomaganą przez Tatarów krymskich. Co więcej, konflikt zyskał wymiar międzynarodowy, gdyż do gry o pozyskanie kozackiej Ukrainy włączyła się Turcja, a następnie Moskwa.