Fiat 126p, mimo swych wad i niedostatków, bez wątpienia zrewolucjonizował polską motoryzację. Dla Bielska-Białej popularny maluch uczynił jeszcze więcej – zmienił miasto i na kilka dziesięcioleci stał się jego symbolem.

Po drugiej wojnie światowej, w czasach PRL, Bielsko-Biała była drugim co do wielkości (po Łodzi) ośrodkiem przemysłu włókienniczego i maszynowego. Od blisko ćwierćwiecza każdy Polak wie, że w tym mieście produkowano popularne fiaty 126p. Ale nowa historia Bielska-Białej, tak jak historia przemysłowej Łodzi (opisana przez Władysława Reymonta w Ziemi Obiecanej, znana też z filmu Andrzeja Wajdy), zaczęła się na początku ubiegłego stulecia. Warto poznać te mało znane dzieje miasta. Pomoże nam w tym wycieczka po bielsko-bialskiej architekturze.

Muzeum w Bielsku-Białej kontynuuje tradycje zapoczątkowane w pierwszych latach XX wieku, kiedy to władze samorządowe śląskiego Bielska i galicyjskiej Białej powołały do życia własne muzea.

O charakterze i obliczu Bielska i Białej zdecydowało sukiennictwo, rozwijające się od połowy XVI wieku jako rzemiosło cechowe. Od początku XIX wieku rzemieślnicy stopniowo ustępowali miejsca produkcji wielkoprzemysłowej, fabrycznej, która do końca stulecia zdominowała tutejszą wytwórczość.

Bielsko-Białą jeszcze do niedawna nazywano miastem stu przemysłów.
Dziś pracuje tu niewiele zakładów, ale miasto tętni życiem gospodarczym, kolejny raz w dziejach zmieniając oblicze. Jeszcze przed 60 laty istniały dwa osobne miasta – Bielsko i Biała, przedzielone rzeką Białą. Połączono je w jeden organizm miejski dopiero w 1951 roku.

Zderzyły się ze sobą dwa światy, różniące się historyczną tradycją, poziomem kulturalnym, mentalnością – kawałek Śląska i kawałek Małopolski. Do tej pory rozdzielała je rzeka Biała, która w latach 1457–1772 pełniła także rolę granicy między Królestwem Polskim i Królestwem Czeskim, a potem monarchią Habsburgów.

Starsza część dzisiejszego miasta – Bielsko, wyrosła z istniejącej w XIII wieku osady targowej przy brodzie na międzynarodowym szlaku handlowym wiodącym z Rusi przez Kraków na Morawy, zwanym potem szlakiem solnym. W końcu XIII wieku, w ramach kolonizacji tego rejonu Śląska przez księcia cieszyńskiego Mieszka I, osada przeobraziła się w miasto. Obok rodzimej ludności polskiej stworzyła je grupa kolonistów niemieckich. Dlatego w XIX wieku pojawiło się pojęcie tzw. bielskiej (czyli niemieckiej) wyspy językowej, złożonej z miast Bielska i Białej oraz ośmiu pobliskich wsi.

Pierwsza wzmianka o Bielsku pochodzi z 1312 roku i dotyczy nadania mieszczanom bielskim przez Mieszka I cieszyńskiego dużego lasu (dziś Las Cygański). Wkrótce potem miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim. Jego właścicielami byli książęta cieszyńscy z rodu Piastów. Wzniesiony przez nich w pierwszej połowie XIV wieku murowany zamek strzegł wschodniej granicy księstwa, ustanowionej na rzece Białej ok. 1316 roku, po podziale dziedzictwa Mieszka I na księstwo cieszyńskie i oświęcimskie.

Bielsko wraz z księstwem cieszyńskim zostało w 1327 roku zhołdowane przez króla czeskiego Jana Luksemburczyka i odpadło na sześć wieków od Polski. W 1526 roku, podobnie jak inne miasta śląskie, weszło w skład monarchii habsburskiej.